Biểu đồ xương cá (Fishbone Diagram) là gì?
Biểu đồ xương cá (Fishbone Diagram) được phát triển bởi Giáo sư Kaoru Ishikawahay, là một công cụ giúp phân tích nguyên nhân - kết quả nhằm tìm ra nguyên nhân gốc rễ của vấn đề. Cùng Atoha tìm hiểu chi tiết hơn về các mô hình phân loại nguyên nhân cũng như cách vẽ biểu đồ xương cá một cách chính xác và hiệu quả thông qua bài viết dưới đây.
I. Biểu đồ xương cá (Fishbone Diagram) là gì?
Biểu đồ xương cá (Fishbone Diagram), hay còn gọi là Biểu đồ Ishikawa, là một công cụ giúp phân tích nguyên nhân - kết quả (cause & effect) nhằm tìm ra nguyên nhân gốc rễ (root cause) của vấn đề.
Được phát triển bởi Giáo sư Kaoru Ishikawa, đây là một trong 7 công cụ quản lý chất lượng (QC Tools) kinh điển, giúp doanh nghiệp thoát khỏi việc "giải quyết phần ngọn" để tập trung vào "gốc rễ" của vấn đề.
Tại sao gọi là biểu đồ xương cá?
Tên gọi này xuất phát từ hình dáng của biểu đồ:
- Đầu cá: Đại diện cho vấn đề hoặc hậu quả đang cần giải quyết.
- Xương sống: Đường kẻ chính kết nối các nhóm nguyên nhân.
- Xương sườn: Các nhánh biểu thị cho các danh mục nguyên nhân chính.
Biểu đồ xương cá
II. Mô hình phân loại nguyên nhân trong biểu đồ xương cá
1. Mô hình 6M
- Manpower (Con người): Kỹ năng, thái độ hoặc sự thiếu hụt đào tạo của nhân sự.
- Methods (Phương pháp): Các quy trình làm việc, quy định hoặc công nghệ đang áp dụng.
- Machines (Máy móc): Công cụ, thiết bị, phần mềm hoặc hệ thống hạ tầng.
- Materials (Nguyên vật liệu): Chất lượng đầu vào, linh kiện hoặc nhà cung cấp.
- Measurement (Đo lường): Sai số trong dữ liệu, thiết bị đo lường không chuẩn hoặc tiêu chuẩn đánh giá sai.
- Mother Nature (Môi trường): Nhiệt độ, độ ẩm, tiếng ồn hoặc các yếu tố ngoại cảnh.
2. Mô hình 4S
- Surroundings (Không gian): Môi trường xung quanh khách hàng.
- Suppliers (Nhà cung cấp): Đơn vị cung ứng dịch vụ/hàng hóa.
- Systems (Hệ thống): Quy trình thủ tục, phần mềm quản lý.
- Skills (Kỹ năng): Năng lực chuyên môn của đội ngũ.
3. Mô hình 8P
- Product (Sản phẩm)
- Price (Giá)
- Place (Điểm bán)
- Promotion (Ưu đãi).
- People (Con người)
- Process (Quy trình)
- Physical Evidence (Hệ thống nhận diện)
- Performance (Hiệu suất).
III. Cách vẽ biểu đồ xương cá
Bước 1: Xác định vấn đề (Problem Statement)
Viết cụ thể vấn đề vào ô bên phải (đầu cá)
Bước 2: Vẽ xương sống và các nhánh chính
Kẻ một mũi tên hướng về đầu cá. Vẽ các nhánh xương sườn tương ứng với các nhóm nêu trên.
Bước 3: Tìm nguyên nhân bằng câu hỏi "Tại sao?"
Với mỗi nhóm vấn đề hãy đặt câu hỏi "Tại sao?" để biết nguyên nhân là gì
Bước 4: Đào sâu vào nguyên nhân gốc rễ
Tiếp tục hỏi "Tại sao?" cho đến khi tìm ra nguyên nhân cuối cùng. Có thể sử dụng mô hình 5WHYS trong quá trình này
Bước 5: Kiểm chứng và đánh giá
Xác định và phân loại các nguyên nhân theo mức độ tác động và ảnh hưởng từ cao đến thấp
Bước 6: Lập kế hoạch hành động
Sử dụng kết quả từ biểu đồ để đưa ra các giải pháp khắc phục triệt để
Cách vẽ biểu đồ xương cá
IV. Ưu - nhược điểm của biểu đồ xương cá
| Ưu điểm | Nhược điểm |
| Dễ hiểu, dễ trình bày | Dễ gây rối mắt nếu vấn đề quá phức tạp |
| Thúc đẩy tinh thần làm việc nhóm (Brainstorming) | Mang tính chủ quan, cần dữ liệu thực tế chứng minh |
| Dễ nhầm lẫn giữa nguyên nhân và kết quả |
Biểu đồ xương cá là một công cụ được sử dụng phổ biến để xác đinh nguyên nhân vấn đề và quản lý chất lượng. Để có thể mang lại hiệu quả tối ưu, nhà tối ưu cần kết hợp thêm các công cụ khác để mang lại hiệu quả tốt nhất.
XEM THÊM CÁC BÀI VIẾT KIẾN THỨC LIÊN QUAN:
QC là gì? Công việc và kỹ năng của nhân viên QC
QA là gì? Vai trò, công việc của QA
Mô hình SWOT là gì? Cách phân tích mô hình SWOT hiệu quả cho doanh nghiệp
Mô hình SMART là gì? Nguyên tắc & cách thiết lập mục tiêu SMART hiệu quả
5 Whys là gì? Cách tìm nguyên nhân gốc rễ và giải quyết vấn đề