AI và tự động hóa không còn là những xu hướng mới nổi. Chúng đã trở thành một phần không thể tách rời trong cách công việc được triển khai - từ lập trình, kiểm thử cho đến lập kế hoạch, phân tích và điều phối. Vấn đề lúc này không còn nằm ở việc các tổ chức Agile có áp dụng AI hay không, mà là mức độ chủ động họ thích nghi và tái định hình phương thức làm việc của mình đến đâu.

Trong một buổi gặp gỡ liên doanh nghiệp với chủ đề Tái định hình sự linh hoạt (Reimagining Agility), AI và tự động hóa nhanh chóng trở thành một trong những chủ đề thảo luận trọng tâm. Ở nhóm tôi tham gia, cuộc thảo luận sớm chuyển từ công nghệ thuần túy sang câu hỏi cốt lõi: “AI và tự động hóa sẽ thay đổi cách con người cộng tác với nhau như thế nào?”

Điều làm cho cuộc trò chuyện này trở nên đặc biệt giá trị chính là những câu hỏi được đặt ra - những câu hỏi “hóc búa” không có câu trả lời đơn giản hay áp dụng chung cho mọi tổ chức.

Vì sao AI và tự động hóa là vấn đề hóc búa

Đối với các tổ chức Agile, AI và tự động hóa là một ví dụ điển hình của wicked problem - những vấn đề hóc búa, phức tạp, và không có lời giải cố định.

• Chúng phát triển nhanh hơn nhiều so với khả năng thích nghi của cấu trúc tổ chức.
• Chúng được áp dụng không đồng đều giữa các đội nhóm và doanh nghiệp.
• Không tồn tại một “công thức chung” cho việc triển khai đúng cách.

Một giải pháp phát huy hiệu quả ở thời điểm hiện tại có thể nhanh chóng trở nên lỗi thời vào ngày mai. Một thực hành giúp đội này làm việc tốt hơn lại có thể gây quá tải cho đội khác. Chính sự bất định này khiến AI và tự động hóa khác biệt hẳn về bản chất so với mọi công cụ trước đây.

Về lý thuyết, Agile được sinh ra để giúp tổ chức điều hướng trong môi trường không chắc chắn. Tuy nhiên, AI lại thách thức chính những giả định nền tảng mà Agile từng dựa vào.

Suy ngẫm lại về bản chất công việc

Một trong những câu hỏi được xem là có sức nặng nhất được đặt ra trong buổi thảo luận hoá ra lại đơn giản đến bất ngờ: 

“Khi AI có thể tự động hóa hoặc hỗ trợ ngày càng nhiều nhiệm vụ, con người nên tập trung vào công việc gì?”

Khi phạm vi tự động hóa mở rộng, các đội nhóm cần chủ động thiết kế lại cách làm việc, thay vì để nó tự phân mảnh và biến đổi một cách tự phát. Đây không phải là câu chuyện thay thế con người bằng công cụ, mà là tái định nghĩa vai trò, làm rõ quyền ra quyết định và định hình lại mô thức hợp tác.

Nếu thiếu sự thiết kế có chủ đích, những lợi ích về hiệu quả có nguy cơ phải đánh đổi bằng mức độ gắn kết, khả năng sáng tạo và tinh thần trách nhiệm của con người.

Sự hợp tác con người trong thế giới có AI hỗ trợ

Agile trước giờ luôn nhấn mạnh yếu tố con người và sự tương tác hơn là quy trình và công cụ. Sự xuất hiện của AI buộc chúng ta phải nhìn lại nguyên tắc này, khi ngày càng nhiều tương tác không còn chỉ diễn ra giữa con người với con người, mà còn có sự tham gia của các tác nhân không phải con người.

Khi AI hỗ trợ lập kế hoạch, đề xuất giải pháp hoặc tạo ra kết quả công việc, một loạt câu hỏi mới được đặt ra:

• Các đội nhóm duy trì sự hiểu biết chung như thế nào?
• Làm sao để giữ vững niềm tin giữa các thành viên?
• Làm thế nào để con người vẫn đóng vai trò thực sự trong các quyết định quan trọng?

Đây không phải là những câu hỏi thuần tuý về kỹ thuật, mà là bài toán về văn hóa tổ chức và vai trò của lãnh đạo.

Cân bằng giữa tính hiệu quả và những giá trị cốt lõi của Agile

AI và tự động hóa mở ra cơ hội tăng tốc và nâng cao hiệu quả. Tuy nhiên, Agile chưa bao giờ được định nghĩa chỉ dựa trên tốc độ. Thành công nằm ở việc cân bằng giữa tính hiệu quả và các yếu tố con người làm nên giá trị của Agile.

Sự an toàn tâm lý (psychological safety), niềm tin, tính minh bạch và năng lực học hỏi không phải là những yếu tố mang tính bổ trợ hay thứ yếu. Chúng chính là những điều kiện nền tảng giúp các đội nhóm khai thác AI một cách hiệu quả, thay vì bị nó áp đảo.

Tính linh hoạt vượt ra ngoài các khuôn khổ

Tính linh hoạt không nằm ở việc tìm kiếm khuôn khổ phù hợp để áp dụng AI. Mà đó là việc xây dựng năng lực tổ chức nhằm thích ứng liên tục - khi công nghệ, cách làm việc và sự hợp tác cùng thay đổi theo thời gian.

AI và tự động hóa sẽ còn tiếp tục phát triển. Thách thức thực sự của lãnh đạo là làm sao để con người, đội ngũ và tổ chức có thể thay đổi cùng chúng, một cách có ý thức và có trách nhiệm.

Khi AI trở thành một phần của công việc hằng ngày, bạn phải đối mặt với những vấn đề hóc búa nào? Và làm thế nào để gìn giữ những yếu tố con người đã giúp Agile thực sự phát huy giá trị ngay từ đầu?

Đây không phải là những câu hỏi có thể trả lời dứt điểm một lần rồi khép lại, mà là những vấn đề đòi hỏi sự suy ngẫm, đối thoại và điều chỉnh liên tục cùng nhau trong suốt hành trình phát triển.

Tác giả: Katarzyna Oratowska | Nguồn: Agile Alliance