Tại Đại hội Thế giới IPMA Berlin 2025, David Hudson đã chia sẻ chủ đề “Project Leadership - The Conundrum” (Tạm dịch là: “Lãnh đạo Dự án - Những nghịch lý phải đối mặt”) - một phiên thảo luận gây tiếng vang và tạo sự đồng cảm sâu sắc cho nhiều người trong chúng ta, những người ngày ngày đối diện với khó khăn trong vai trò lãnh đạo dự án. Hudson khẳng định lãnh đạo không theo mô hình cứng nhắc hay tố chất trời phú. Mà đó là một nghịch lý: một hành trình đi tìm sự cân bằng tinh tế giữa khát vọng và sự hoàn hảo, giữa việc dẫn dắt và tạo ảnh hưởng, cũng như giữa kiến thức, khả năng hành động và bản ngã của chúng ta khi chịu áp lực. Thông điệp này không gây nản chí mà mang lại sự giải phóng, bởi nó chuyển trọng tâm lãnh đạo từ việc kiểm soát mọi thứ một cách hoàn hảo sang khả năng điều hướng sự phức tạp bằng lòng dũng cảm, sự khiêm nhường và tính nhân văn.

Lãnh đạo vượt ra ngoài quyền hạn

Dự án vốn là những tổ chức tạm thời, hoạt động dưới nhiều áp lực và quy tụ đội ngũ đa dạng về con người, văn hóa và chuyên môn. Trong bối cảnh đó, lãnh đạo không thể chỉ dựa vào quyền lực theo cấp bậc. Sức ảnh hưởng cá nhân cũng quan trọng không kém, nhiều lúc còn có tác động lớn hơn quyền hạn chính thức.

Hudson minh họa điều này qua năm nền tảng quyền lực trong mô hình của French & Raven gồm quyền lực cưỡng chế (coercive), quyền lực khen thưởng (reward), quyền lực chính đáng (legitimate), quyền lực dựa trên sự ảnh hưởng (referent) và quyền lực chuyên gia (expert). Một nhà lãnh đạo dự án hiệu quả hiếm khi chỉ dựa vào một cơ sở quyền lực duy nhất; họ linh hoạt phối hợp để phù hợp với từng tình huống. Ở đây, lãnh đạo không phải chỉ ra lệnh mà là tạo điều kiện để người khác thành công.

Và đó cũng chính là nghịch lý của lãnh đạo dự án: các nhà lãnh đạo phải liên tục thích ứng, vừa tác động vừa dẫn dắt, vừa lắng nghe vừa truyền đạt, vừa giữ định hướng vừa mở không gian cho đội ngũ phát huy.

Năng lực toàn diện: Kiến thức, Kỹ năng và Năng khiếu

Hudson định nghĩa lãnh đạo theo góc nhìn năng lực, một quan điểm phù hợp với hệ sinh thái IPMA và Chuẩn năng lực cá nhân (ICB). Năng lực lãnh đạo không chỉ là một yếu tố tách biệt, mà là sự kết hợp hài hòa giữa kiến thức, kỹ năng và năng khiếu.

• Kiến thức là những gì chúng ta học được gồm lý thuyết, khung phương pháp, và các khái niệm kỹ thuật như mô hình đàm phán hay quản lý chi phí
• Kỹ năng là khả năng vận dụng những gì đã học vào thực tiễn thông qua các hành vi như lắng nghe chủ động, trình bày đề xuất rõ ràng, và quản lý các thoả thuận.
• Năng khiếu biểu hiện bản sắc cá nhân của chúng ta khi hành động, thể hiện qua sự kiên nhẫn, cân bằng cảm xúc, tự tin mà không kiêu ngạo, cũng như khả năng phục hồi trước áp lực.

Trong khi kiến thức có thể truyền dạy và kỹ năng được mài giũa qua thực hành, năng khiếu lại đòi hỏi mức độ tự nhận thức sâu sắc, sự hướng dẫn từ người cố vấn và một môi trường nuôi dưỡng sự phát triển. Đàm phán là ví dụ rõ ràng nhất cho sự vận hành của cả ba yếu tố này. Kiến thức cho chúng ta các mô hình như BATNA (Best Alternative to a Negotiated Agreement - Giải pháp thay thế tốt nhất nếu không đạt được thỏa thuận đàm phán) hay ZOPA (Zone of Possible Agreement - Khoảng không gian thỏa thuận khả thi giữa yêu cầu của hai bên); kỹ năng giúp ta vận dụng chúng một cách linh hoạt trong những tình huống cụ thể; còn năng khiếu quyết định việc chúng ta có giữ được sự bình tĩnh, thấu cảm và hiệu quả hay không. Khi thiếu đi sự hài hòa giữa ba thành tố này, năng lực lãnh đạo dễ trở nên chông chênh và kém bền vững.

Giới hạn con người và các thực hành tích cực

Một trong những điểm đáng giá nhất trong The Conundrum chính là sự thừa nhận về giới hạn của con người. Các nhà lãnh đạo không phải siêu nhân. Trí nhớ, khả năng tập trung và năng lực nhận thức của chúng ta đều là hữu hạn. Chúng ta dễ bị chi phối bởi những thiên kiến như thiên kiến xác nhận (confirmation bias) hay xu hướng quyết định dựa trên mốc tham chiếu ban đầu (anchoring bias). Ngay cả trí tuệ cảm xúc và văn hóa cũng có những ranh giới riêng. Nhận thức được những giới hạn này không phải là điểm yếu, mà là sự khôn ngoan.

Bằng cách thừa nhận những giới hạn này, các nhà lãnh đạo có thể thiết lập những quy trình và xây dựng đội nhóm để bù đắp hiệu quả: quyết định có cấu trúc, vòng lặp phản hồi liên tục và đa dạng đội nhóm giúp giảm thiểu những điểm mù nhận thức. Các công cụ như Johari Window nhắc nhở chúng ta rằng tự nhận thức và sự cởi mở với phản hồi không phải là lựa chọn mà là điều thiết yếu.

Hudson cũng nhấn mạnh giá trị của các thực hành tích cực: tôn vinh sự khác biệt thay vì xóa bỏ nó, lắng nghe để học hỏi thay vì chỉ đáp lại, trao quyền thay vì sửa chữa, tôn trọng phong cách giao tiếp, điều chỉnh môi trường thay vì ép buộc con người phải thích nghi, và tôn trọng các chiến lược tự quản giúp đồng nghiệp giữ vững khả năng phục hồi. Những thói quen nhỏ này mang đậm tính nhân văn, giúp công tác lãnh đạo không chỉ mang lại hiệu quả mà còn bao dung và hòa nhập.

Chuyển hoá nhận thức thành hành động cùng IPMA

Thách thức lớn nhất nằm ở việc chuyển hóa những nhận thức này thành hành động thực tiễn. Và đây chính là lúc hệ sinh thái IPMA trở nên đặc biệt quan trọng. Chuẩn năng lực cá nhân (ICB) cung cấp một khung tham chiếu thống nhất để mô tả và đánh giá năng lực; hệ thống chứng nhận giúp đảm bảo tính công nhận và chuẩn hóa trên phạm vi quốc tế; trong khi cộng đồng toàn cầu của IPMA tạo môi trường để các chuyên gia trao đổi kinh nghiệm và học hỏi lẫn nhau. Khi kết hợp lại, những yếu tố này giúp tổ chức chuyển đổi từ các hoạt động đào tạo rời rạc sang xây dựng năng lực một cách có hệ thống và bền vững.

Việc tích hợp tầm nhìn của Hudson vào hệ sinh thái này khiến cho việc phát triển năng lực lãnh đạo trở thành một quá trình liên tục - nơi kiến thức, kỹ năng và năng khiếu được nuôi dưỡng đồng thời; nơi giới hạn của con người được thấu hiểu và tôn trọng; và nơi các thực hành mang tính bao dung, hòa nhập được thúc đẩy, từ đó nâng cao chất lượng lãnh đạo trên toàn tổ chức.

Ý nghĩa của nghịch lý

Project Leadership - The Conundrum mang đến một thông điệp sâu sắc: lãnh đạo không xoay quanh sự hoàn hảo hay khả năng kiểm soát tuyệt đối. Đó là nghệ thuật điều hướng những nghịch lý, thấu hiểu giới hạn của con người và xây dựng môi trường nơi cả con người lẫn dự án đều có thể phát triển. Nghịch lý này không phải để giải quyết mà là bản chất cốt lõi của lãnh đạo.

Khi lựa chọn đón nhận nghịch lý đó, các nhà lãnh đạo dự án dịch chuyển từ việc theo đuổi sự hoàn hảo không thực tế sang nuôi dưỡng khát vọng và tiềm năng. Họ dẫn dắt không chỉ bằng năng lực chuyên môn mà còn bằng lòng nhân đạo. Và đó chính là phong cách lãnh đạo mà Hệ sinh thái IPMA hướng tới: có năng lực, có tính bao dung và có khả năng tạo ra những chuyển biến tích cực.

Nguồn: IPMA

Đọc thêm:

[Recap] Webinar "Cập nhật những thay đổi về PMBOK 8th và kỳ thi PMP (07/2026)"

Tương lai ngành Quản lý Dự án: Tại sao M.O.R.E. lại quan trọng

4 Sai Lầm Khiến Sự Nghiệp PM Không Bền Vững